ABD Rusya ve Çin’e odaklanmışken İran için 100 milyar dolarlık imza masada

ABD’de Joe Biden idaresi, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı açtığı savaş ve Çin’in Tayvan’la yaşadığı tansiyon başta olmak üzere birçok bahisle meşgulken, Viyana’daki nükleer muahede görüşmeleriyle İran’la uzlaşı yolunu arıyor.

Eski ABD Lideri Donald Trump idaresinin İran ile imzalanan mutabakattan 2018’de tek taraflı çekilmesiyle inanç kaybı yaşayan İran, ABD’nin muahededen tekrar ayrılmayacağına dair garanti istiyor.

Avusturya’nın başşehri Viyana’da geçen yılın nisan ayından bu yana ABD ve İran ortasında Avrupa Birliği’nin (AB) arabuluculuğunda aralıklarla devam eden müzakereler, son olarak 5 aylık bir ortanın akabinde 4 Ağustos’ta yine başladı.

Müzakerelerin akabinde 8 Ağustos’ta AB’nin taraflara sunduğu “nihai metin” Washington ve Tahran idarelerinden onay bekliyor.

– TRUMP’IN İRAN’A YAPTIRIMLARI VE İNANÇ KAYBI

Eski ABD Lideri Trump, 2018’in mayıs ayında ülkesinin İran ile yaptığı nükleer muahededen tek taraflı çekildiğini açıklarken, İran’a yönelik çok sayıda yaptırımı da yürürlüğe koydu.

Geçerliliğini koruyan bu yaptırımlar İran’da ekonomik istikametten önemli meşakkate neden olurken, Biden idaresi yaptırımların kaldırılması kaidesini nükleer muahede müzakerelerinde koz olarak kullanıyor.

ABD, İran’a yönelik iktisat ve finans alanında ağırlaşan 700’den fazla yaptırım uyguluyor. İran’ın Merkez Bankası, Ulusal Petrol Şirketi ve lojistik şirketleri başta olmak üzere birçok kurum ve kuruluşa yönelik yaptırım kararları İran iktisadını amaç alıyor.

Yaptırımlar, ülkede işsizliğin artmasına, hayat şartlarının kötüleşmesine ve ekonomik ezalara neden olurken, İran’ın Orta Doğu’daki müttefik güçleri yoluyla “bölgeyi istikrarsızlaştırmasını” da engelliyor.

İran’da yaklaşık bir yıl evvel seçimleri kazanan Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi idaresi ise uranyum zenginleştirme faaliyetlerini silah üretecek kapasiteye kadar artıracağı istikametinde sinyaller vererek ABD’ye bu bahiste baskı yapmaya çalışıyor.

– BİDEN İDARESİYLE YİNE BAŞLAYAN MÜZAKERELER

Viyana’da İran ve ABD ortasındaki nükleer görüşmelere arabuluculuk yapan AB, bu yılın mart ayında taraflar ortasında çıkmaza giren müzakerelerin tekrar başlatılması davetinde bulundu.

Böylece birinci sekiz cinsten sonuç alınamayan müzakerelerin dokuzuncu tipine girilirken, AB Dış İlgiler ve Güvenlik Siyasetleri Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, 8 Ağustos’ta ABD ve İran’a “nihai metin” teklifinde bulunduklarını duyurdu.

AB’nin müzakerelere dönülmesi emeliyle 20 Temmuz’da taraflara gönderdiği metinde çok fazla değişiklik yapılmadan taraflara “nihai metin” olarak sunulduğu açıklandı.

ABD Dışişleri Bakanlığı, AB’nin sunduğu “nihai metin” temel alınarak bir uzlaşı sağlanmasının İran ile tekrar nükleer mutabakat yapabilmek için tek deva olduğu kanaatini taşıyor.

İran tarafı ise temkinli davranıyor. İran resmi ajansı IRNA’nın haberine nazaran, Tahran, müzakerelerde en son yol haritası olarak kabul edilen muahede taslağına ait görüşlerini dün AB’ye iletti.

Haberde, karşılığın içeriği hakkında ayrıntı verilmedi fakat AB tarafından sunulan sonuncu metne ABD’nin cevabının “gerçekçi ve esnek” olması halinde bir muahedeye varılacağı belirtildi.

İran’ın müzakerelerde çözülemeyen üç mevzuda ABD’den esneklik göstermesini, bunların muahede metninde yer almasını ve muahedenin devamının garanti altına alınmasını sağlayacak teminatlar beklediği söz edildi.

– İRAN’IN ABD’YI ZORA SOKAN “ŞARTLARI”

AB’den bir yetkilinin medyaya yansıyan açıklamalarına nazaran; İran, İhtilal Muhafızlarını ABD’nin terör listesinden çıkarılması talebini askıya alma karşılığında “ABD’nin mutabakattan çekilmemesi” tarafında garanti istiyor.

İran’ın bu talebi Biden idaresini hukuksal ve siyasi manada zorluyor. ABD’de Cumhuriyetçiler ve Demokratlar ortasında bilhassa son yıllarda sertleşen görüş farklılığı ise mutabakatın geçerliliği konusunda belirsizlikler içeriyor.

ABD’de Demokratların 2024’teki seçimleri kazanması konusunu hesaba katan İran, başka taraftan mutabakat sağlanması durumunda banka hesaplarındaki manilerin kaldırılmasıyla milyarlarca dolara ulaşarak iktisadını canlandırmayı ve İhtilal Muhafızlarının bölgedeki faaliyetlerini finanse etmeyi planlıyor.

Batılı kaynaklara nazaran, Tahran idaresinin nükleer muahede yapması ve 2025’e kadar yaptırımların kaldırılması durumunda İran’ın 100 milyardan fazla mal varlığı hür kalacak.

– İRAN İLE NÜKLEER MÜZAKERELER

İran ile 2015’te imzalanan nükleer mutabakatın yine tam manasıyla uygulanmasını sağlama ve ABD’nin muahedeye dönüşünün ele alındığı nükleer görüşmeler, Nisan 2021’den bu yana aralıklarla Viyana’da yapılıyor.

Viyana’da Rusya, Çin, Almanya, Fransa, İngiltere ve İran’dan üst seviye temsilcilerin iştirakiyle yapılan müzakerelere eski ABD Lideri Donald Trump devrinde 2018’de mutabakattan tek taraflı çekilen Washington, AB aracılığıyla dolaylı iştirak sağlıyor.

Washington, Tahran’ın mutabakattaki taahhütlerine geri dönmesini isterken, İran nükleer muahededen ayrılan taraf olarak öncelikle ABD’nin mutabakata dönerek tüm yaptırımları kaldırmasını ve mutabakattan tekrar ayrılmayacağına dair teminat vermesini talep ediyor.

Taraflar son olarak Mart 2022’de toplanmış, AB Dış Bağlantılar ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, “dış etkenler” nedeniyle görüşmelere orta verildiğini duyurmuştu.

Borrell’in 25 Haziran’daki Tahran ziyaretinde, ABD ile İran ortasında AB aracılığıyla yapılan dolaylı görüşmelerin Doha’da sürdürülmesine karar verilmişti. 29 Haziran’da yapılan görüşmelerde de ilerleme sağlanamadığı açıklanmıştı.

AB Dış Alakalar ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Borrell, 20 Temmuz’da İran ile ABD ortasındaki uyuşmazlığı çözmek için taraflara yeni bir taslak metin sunduğunu duyurmuştu. Tahran ve Washington idareleri de AB’nin sunduğu yeni tahlil tekliflerini olumlu karşıladıklarını açıklamıştı.

KAYNAK: AA

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.